:: wikimiki.org ::

1956

1956

----

Gebeurtenissen

- De Internationale Commissie voor Maten en Gewichten roept de gemiddelde dag van het jaar 1900 als officiële uit, en de seconde wordt gedefinieerd als één-31.556.925,9747-ste van dat jaar. ;januari
- 1 - Soedan wordt onafhankelijk van het Verenigd Koninkrijk en Egypte.
- 1 - In Nederland wordt de juridische handelingsonbekwaamheid van de getrouwde vrouw opgeheven.
- 5 - Eerste NTS journaal op de Nederlandse televisie. Onderwerpen: hardnekkige gladheid, interview met Caroline, de dochter van schaakkampioen Max Euwe en jonge stieren door de straten van Pamplona. ;maart
- 2 - Einde van het Franse protectoraat over Marokko; Marokko onafhankelijk verklaard na een grootschalige guerrilla-oorlog.
- 19 - Bep van Klaveren bokst op 48-jarige leeftijd zijn laatste wedstrijd, die The Dutch Windmill wegens een oogblessure voortijdig moet afbreken.
- 20 - Na een guerrilla-campagne en een reeks terroristische aanslagen door nationalisten verleent Frankrijk Tunesië onafhankelijkheid. ;april
- 19 - In Monaco vindt het huwelijk plaats van prins Rainier met de Amerikaanse filmactrice Grace Kelly. ;mei
- 13 - De Algerijnse generaal Massu weigert de Franse regering te erkennen. ;juni
- 11 - Het Duitse blad Der Spiegel onthult de Greet Hofmans-affaire.
- 15 - Technische Universiteit Eindhoven opgericht
- 26 - Egypte nationaliseert het Suezkanaal, wat leidt tot de Suezcrisis ;augustus
- Vorming van de Armée Libération Nationale, een Algerijns bevrijdingsleger. Harde acties van het Franse leger veroorzaken meer opstand.
- 8 - In Marcinelle vindt de ernstigste mijnramp in de geschiedenis van België plaats. 262 mijnwerkers komen om, waarvan 156 Italiaanse gastarbeiders. ;september
- 6 - Eerste vliegtuig op vliegveld Rotterdam geland.
- 10 - Afkondiging van de Grondwetswijziging
- 22 - In Eindhoven stort een straaljager neer op een volkrijke buurt, omdat de piloot van zijn route afweek. ;oktober
- 12 - Marga Klompé wordt de eerste vrouwelijke minister van Nederland
- 23 - Studentendemonstraties in Boedapest, Hongarije, leiden tot algemene opstand tegen het bewind van Erno Gero. Zie Hongaarse opstand.
- 24 - Imre Nagy wordt premier van Hongarije
- 25 - Scherpschutters van de veiligheidstroepen schieten op vreedzame demonstranten in Boedapest
- 26 - Imre Nagy nodigt niet-communisten uit in zijn nieuwe regering plaats te nemen
- 27 - Sovjettroepen trekken zich uit Boedapest terug
- 29 - na geheime besprekingen met Groot-Brittannië en Frankrijk valt Israël de Sinaï binnen.
- 31 - Franse en Britse luchtmacht bombarderen Egyptische vliegvelden ;november
- 1 - Imre Nagy kondigt Hongarijes terugtrekking uit het Warschaupact aan
- 4 - Sovjettroepen vallen Boedapest binnen en maken een einde aan de Hongaarse opstand, waarna een grote Hongaarse vluchtelingenstroom naar het westen op gang komt.
- 5 - Britse en Franse troepen vallen de Kanaalzone binnen, waar Israëlische en Egyptische troepen slaags zijn geraakt.
- 6/7 - na internationale druk wordt een staakt-het-vuren in de Kanaalzone bereikt.
- 6 - Nederland trekt zich terug van de Olympische Spelen uit protest tegen de Sovjet-inval in Hongarije. ;december
- 18 - Japan treedt toe tot de Verenigde Naties. ---- ----

Geboren

;januari
- 3 - Mel Gibson, Amerikaans-Australisch acteur en filmregisseur
- 16 - Martin Jol, Nederlands voetballer en voetbaltrainer
- 20 - John Naber, Amerikaans zwemmer en olympisch kampioen (1976)
- 20 - Henk Poort, Nederlands operazanger en musicalster
- 21 - Geena Davis, Amerikaans actrice
- 25 - Andy Cox, Brits gitarist van de band Fine Young Canibals
- 27 - Mimi Rogers, Nederlands actrice ;februari
- 3 - Ernie Brandts, Nederlands voetballer en voetbaltrainer
- 12 - Ad Melkert, Nederlands politicus (PvdA) en bewindvoerder bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF)
- 22 - Gijs de Vries, Nederlands politicus
- 23 - Sylvia Millecam, Nederlands actrice, zangeres en presentatrice († 2001)
- 25 - Tineke Verburg, Nederlands tv-presentatrice, jarenlang 'het gezicht' van de TROS ;maart
- 2 - Mark Evans, bassist van de band AC/DC
- 16 - Pierre Vermeulen, Nederlands voetballer
- 18 - David Mach, Schots kunstenaar
- 20 - Sandra Neilson, Amerikaans zwemster en olympisch kampioene (1972)
- 29 - Dick Jol, Nederlands voetbalscheidsrechter ;april
- 2 - Josien Elzerman, Nederlands zwemster
- 5 - Frits Alberts, Nederlands wethouder van de gemeente Borger-Odoorn
- 12 - Herbert Grönemeyer, Duits zanger en acteur
- 19 - Hans Hoogervorst, Nederlands politicus (VVD)
- 21 - Rick DeMont, Amerikaans zwemmer
- 26 - Bert Swart, Nederlands burgemeester van Schiermonnikoog
- 28 - Rick van der Ploeg, Nederlands politicus (PvdA) ;mei
- 4 - Pia Zadora, Amerikaans zangeres en actrice
- 5 - Kamagurka, Belgisch cartoonist, theater- en tv-maker
- 7 - Jan Peter Balkenende, Nederlands minister-president (CDA)
- 11 - Paul Rosenmöller, Nederlands politicus en Tweede-Kamerlid voor Groen Links
- 16 - Loretta Schrijver, Nederlands presentatrice van het RTL Nieuws
- 16 - Debra Winger, Amerikaans actrice
- 17 - Bob Saget, Amerikaans acteur en presentator
- 20 - Boris Akoenin, Russisch schrijver
- 21 - Sean Kelly, Iers wielrenner
- 22 - Dennie Christian, Duits-Nederlands schlagerzanger
- 26 - Simon Tahamata, Nederlands voetballer
- 26 - Paul Put, Belgisch voetballer
- 29 - La Toya Jackson, Amerikaans zangeres ;juni
- 2 - Jan Lammers, Nederlands autocoureur
- 3 - René van der Kuil, Nederlands zwemmer
- 5 - Kenny G., Amerikaans saxofonist
- 6 - Björn Borg, Zweeds tennisser
- 22 - Fons De Wolf, Belgisch wielrenner
- 26 - Chris Isaak, Brits zanger ;juli
- 2 - Marga Bult, Nederlands zangeres van onder meer de meidengroep Babe
- 2 - Jerry Hall, Brits actrice en model, ex-vrouw van Mick Jagger
- 4 - John Waite, zanger
- 9 - Tom Hanks, Amerikaans acteur
- 15 - Hans Cornelissen, Nederlands acteur
- 15 - Joe Satriani, Amerikaans gitarist
- 19 - Juliane Werding, Duits zangeres
- 21 - Michael Connelly, Amerikaans schrijver
- 24 - Cees Jan Diepeveen, Nederlands hockeyinternational
- 28 - Nico Werkman, Nederlands wethouder van de gemeente Winsum
- 29 - Han Moraal, Nederlands hoofdofficier van justitie
- 30 - Tonnie Pattinama, Nederlands voetballer ;augustus
- 5 - Ferdi Bolland, Nederlands zanger en producer
- 16 - Bert Klunder, Nederlands cabaretier en producer
- 21 - Kim Cattrall, Amerikaans actrice
- 23 - Anke Rijnders, Nederlans zwemster ;september
- 9 - Arjan Ederveen, Nederlands acteur
- 10 - Debby Petter, Nederlands presentatrice voor de Wereldomroep
- 16 - Mickey Rourke, Amerikaans acteur
- 16 - David Copperfield, Amerikaans illusionist en goochelaar
- 26 - Linda Hamilton, Amerikaans actrice ;oktober
- 4 - Hans van Breukelen, Nederlands voetbalkeeper
- 16 - Melissa Belote, Amerikaans zwemster en olympisch kampioene (1972)
- 18 - Martina Navratilova, Tsjechisch-Amerikaans tennisster
- 21 - Carrie Fisher, Amerikaans schrijfster en actrice
- 23 - Emme Groot, Nederlands burgemeester van Appingedam
- 28 - Franky Vercauteren, Belgisch voetballer en voetbaltrainer ;november
- 4 - Jan Korte, Nederlands voetbaltrainer
- 7 - Denise Jannah, Surinaams/Nederlands zangeres
- 8 - Jan Douwe Kroeske, Nederlands radiopresentator en diskjockey
- 9 - Lei Clijsters, Belgisch voetballer
- 12 - Jannes van der Wal, Nederlands wereldkampioen dammen
- 14 - Peter R. de Vries, Nederlands misdaadverslaggever
- 20 - Bo Derek, Amerikaans actrice
- 21 - Piet de Ruiter, Nederlands politicus (SP)
- 23 - Shane Gould, Australisch zwemster en olympisch kampioene (1972) ;december
- 1 - Gilbert O'Sullivan, Brits zanger
- 6 - Peter Buck, Amerikaans gitarist in de rock-groep R.E.M.
- 10 - Jan van Dijk, Nederlands voetballer en -trainer
- 12 - Johan van der Velde, Nederlands wielrenner
- 15 - Piet Paulusma, Nederlands weerman
- 20 - Annette van Trigt, Nederlands verslaggeefster en tv-presentatrice
- 21 - Willem Lust, Nederlands tv-journalist
- 23 - Michele Alboreto, Italiaans Formule 1-coureur († 2001)
- 28 - Nigel Kennedy, Brits violist ----

Overleden

;januari
- 31 - A.A. Milne, Engels schrijver ;mei
- 7 - Josef Hoffmann (85), Oostenrijks architect en ontwerper ;juni
- 6 - Hiram Bingham, Amerikaans ontdekkingsreiziger, gouverneur en senator Categorie:1950-1959 ja:1956年 ko:1956년 ms:1956 simple:1956 th:พ.ศ. 2499

Seconde

Het woord seconde is afkomstig van het Latijnse gradus secundus dat letterlijk tweede stap betekent. Voor een deel heeft dat betrekking op het zestigtallige stelsel zoals dat in Babylon in gebruik was. Men verdeelt vandaag de dag nog steeds uren en cirkels in eerst 60 minuten en (als tweede stap) deze weer in 60 seconden. De seconde wordt ook wel weergegeven met het symbool ". Het woord heeft betekenissen in de natuurkunde, de wiskunde en de muziek.

Betekenissen

Natuurkunde

:De seconde is de internationale standaardeenheid van tijd. Zij is gedefinieerd als de duur van 9.192.631.770 perioden van de straling die correspondeert met de overgang tussen de twee hyperfijnenergieniveaus van de grondtoestand van cesium-133.
Doordat de seconde nu niet langer gedefinieerd is als een vast gedeelte van de dag, is het noodzakelijk geworden nu en dan een schrikkelseconde in te voegen.

Wiskunde

:In de meetkunde het symbool ", een 1/3600ste deel van een graad.

Muziek

:Ook in de muziek wordt soms van 'seconde' gesproken, maar dit woord is dan niet afgeleid van 'gradus secundus'. In dat veld is het echter gebruikelijker om van secunde te spreken.

Geschiedenis van de seconde als tijdseenheid

De seconde is een oude eenheid. De oorspronkelijke definitie van de seconde is gebaseerd op de definitie van een etmaal. De seconde is één zestigste deel van een minuut, een minuut is één zestigste van een uur, en een uur is één vierentwintigste van een etmaal. Als een etmaal wordt gezien als de tijd tussen twee opeenvolgende hoogste zonnestanden blijkt dat deze definitie niet nauwkeurig genoeg is, want de duur van een etmaal kan, o.a. door de niet-cirkelvormige aardbaan, enigszins variëren. Om de seconde te standaardiseren werd een gemiddeld etmaal gedefinieerd, en de seconde werd één 86.400ste daarvan (60 × 60 × 24). Deze definitie voldeed prima, totdat astronomen erachter kwamen dat ook de gemiddelde dag niet zo constant is als men zou willen. De aarde draait namelijk steeds langzamer. In 1956 werd door de Internationale Commissie voor Maten en Gewichten de gemiddelde dag van het jaar 1900 als officiële uitgeroepen, en de seconde werd gedefinieerd als één 31.556.925,9747-ste van dat jaar. Deze definitie was niet handig, want niemand kon meer meten hoe lang het jaar 1900 precies geduurd had. Met de introductie van de atoomklokken werd het mogelijk de seconde uiterst nauwkeurig te definiëren. De hierboven genoemde atomaire definitie is in 1967 internationaal vastgelegd. Sindsdien worden er af en toe schrikkelseconden aan de officiële tijd toegevoegd om ervoor te zorgen dat deze in de pas blijft lopen met de draaiing van de aarde. Categorie:SI-eenheid Categorie:Tijdseenheid ja:秒 simple:Second

1 januari

Gebeurtenissen

- Algemeen
- 404 - Laatste gladiatorenspelen in Rome.
- 1804 - Einde van de Franse overheersing in Haïti.
- 1852 - In Nederland wordt de postzegel ingevoerd.
- 1892 - Ellis Island wordt de plek waar alle immigranten de Verenigde Staten van Amerika binnenkomen.
- 1893 - Japan gaat over op de Gregoriaanse kalender.
- 1899 - Einde van de Spaanse overheersing in Cuba.
- 1901 - Nigeria wordt een protectoraat van het Verenigd Koninkrijk.
- 1906 - Het Nederlands Verbond van Vakverenigingen (NVV) wordt opgericht. Henri Polak wordt voorzitter.
- 1946 - De verkeersbrug over de Moerdijk gaat weer open.
- 1978 - Een Boeing 747 van Air India, op weg naar Dubai, stort twee minuten na vertrek uit Bombay neer. Er vallen 213 doden.
- 1980 - De Beneluxtunnel onder de Nieuwe Maas (Vlaardingen/Schiedam - Hoogvliet) wordt tolvrij.
- 1982 - De MARVA (Marine Vrouwen Afdeling) wordt opgeheven.
- 1995 - Bij een hotelbrand in Antwerpen vallen twaalf doden.
- 1995 - In Zeeuws-Vlaanderen wordt een nieuwe gemeente gevormd: Sluis-Aardenburg.
- 2000 - Het begin van het nieuwe millennium verloopt rustig. De gevreesde mondiale computerstoring als gevolg van de Millenniumbug blijft uit.
- 2001 - Bij een brand in een café in Volendam komen veertien jonge mensen om. Er vallen 180 gewonden.
- 2002 - Nederlanders & Vlamingen halen op Nieuwjaarsdag massaal eurogeld in huis. Het elektronisch geldverkeer maakt de overstap van gulden en de frank naar euro zonder problemen.
- 2002 - Bosbranden in de Australische deelstaat Nieuw-Zuid-Wales, bereiken de buitenwijken van Sydney.
- Kunst
- 1932 - De jonge dirigent Eduard van Beinum volgt Cornelis Dopper op als dirigent van het Concertgebouworkest.
- 1964 - In Nederland treedt een rijksregeling voor de subsidiëring van alle amateuristische kunstbeoefening in werking.
- Media
- 1785 - Het eerste exemplaar van The Daily Universal Register wordt gepubliceerd.
- 1788 - The Daily Universal Register verandert van naam en heet voortaan The Times.
- Politiek
- 1438 - Albrecht II van Habsburg wordt koning van Hongarije.
- 1651 - Karel II wordt gekroond tot koning van Schotland.
- 1707 - Door de Act of Union worden Engeland en Schotland verenigd tot één rijk met één parlement: Groot-Brittannië.
- 1707 - Johan V wordt Koning van Portugal.
- 1801 - Door de Act of Union worden Groot-Brittannië en Ierland verenigd tot het Verenigd Koninkrijk.
- 1808 - De slavenhandel naar de Verenigde Staten van buiten wordt verboden.
- 1834 - De Duitse Zollverein treedt in werking. Deze economische vereniging is de eerste aanzet tot de Duitse eenheid.
- 1863 - Abraham Lincoln ondertekent de emancipatieproclamatie.
- 1874 - New York City annexeert de Bronx.
- 1877 - Koningin Victoria wordt uitgeroepen tot keizerin van India.
- 1897 - Brooklyn gaat samen met New York City.
- 1899 - Queens en Staten Island gaan samen met New York City.
- 1901 - Oprichting van het Gemenebest van Australië.
- 1912 - In China wordt de republiek uitgeroepen.
- 1937 - Anastasio Somoza García wordt President van Nicaragua.
- 1956 - Soedan wordt onafhankelijk van het Verenigd Koninkrijk en Egypte.
- 1958 - Het Verdrag van Rome treedt in werking.
- 1959 - De Cubaanse president Fulgencio Batista wordt afgezet door Fidel Castro.
- 1960 - Frans-Kameroen wordt onafhankelijk.
- 1962 - West-Samoa wordt onafhankelijk van Nieuw-Zeeland.
- 1971 - De Benelux Merkenwet is in werking getreden.
- 1973 - Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk treden toe tot de EEG.
- 1981 - Griekenland wordt lid van de Europese Gemeenschap
- 1983 - In de Nederlandstalige gemeente Voeren (België), wordt de omstreden Franstalige José Happart geïnstalleerd als burgemeester. Hij weigert Nederlands te leren.
- 1984 - Brunei wordt een zelfstandige staat.
- 1986 - Aruba scheidt zich af van de overige Nederlandse Antillen en wordt een autonoom onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden.
- 1986 - Spanje en Portugal worden lid van de Europese Gemeenschap.
- 1992 - In Nederland treedt het Nieuw Burgerlijk Wetboek in werking. Er is 45 jaar aan gewerkt.
- 1993 - Tsjechoslowakije wordt gesplitst in Tsjechië en Slowakije.
- 1995 - Oostenrijk, Finland en Zweden treden toe tot de Europese Unie.
- 1995 - De Wereldhandelsorganisatie WTO (World Trade Organisation) treedt in werking.
- 1996 - Curaçao krijgt beperkt zelfbestuur.
- 1997 - - Provinciale Staten van Friesland besluit dat de provincie officieel Fryslân heet
- 1999 - De euro wordt giraal ingevoerd. Een euro wordt 2.20371 gulden waard, of 40,3399 Belgische frank.
- 2002 - Twaalf van de vijftien lidstaten van de Europese Unie nemen afscheid van hun 'eigen' valuta en stappen over op de euro. Mogelijk sluiten EU-leden Zweden, Denemarken en Groot-Brittannië zich in de toekomst alsnog aan.
- 2003 - Pascal Couchepin wordt president van Zwitserland.
- 2003 - Luiz Inácio Lula da Silva wordt president van Brazilië.
- 2003 - Door een gemeentelijke herindeling ontstaan in Zeeuws-Vlaanderen drie grotere gemeenten: Terneuzen, Sluis en Hulst.
- 2004 - De Nederlandse gemeenten De Lier, 's-Gravenzande, Monster, Naaldwijk en Wateringen gaan op in de gemeente Westland.
- Oorlog
- 1950 - Volgens een nieuwjaarsboodschap van de Chinese Communistische Partij vormen Tibet, Hainan en Formosa (Taiwan) de eerstvolgende doelen van het Chinese leger.
- 1950 - De Vietminh begint in Tonkin een groot offensief tegen de Franse troepen onder leiding van Ho Chi Minh.
- Sport
- 1942 - Het Nederlandse handbal, sinds 1926 opererend onder de vleugels van het Koninklijk Nederlands Gymnastiek Verbond, komt op eigen benen te staan met de oprichting van het Nederlands Handbal Verbond (NHV).
- Wetenschap en Technologie
- 1502 - Ontdekking van Rio de Janeiro.
- 1801 - De astronoom Giuseppe Piazzi ontdekt de eerste, en tevens grootste, planetoïde Ceres (diameter 687 kilometer). Doordat Piazzi ziek wordt, raakt men de planetoïde weer kwijt.
- 1880 - De aanleg van het Panamakanaal vangt aan.
- 1946 - In de VS wordt de eerste elektronische computer vervaardigd.
- 1986 - Flevoland (170.000 inwoners) wordt Nederlands twaalfde provincie.
- 2001 - In de Europese Unie moeten voortaan alle slachtrijpe runderen van 30 maanden en ouder op BSE worden getest.

Geboren

- 1431 - Paus Alexander VI († 1503)
- 1449 - Lorenzo de' Medici († 1492)
- 1484 - Huldrych Zwingli, Zwitsers kerkhervormer († 1531)
- 1502 - Gregorius XIII († 1585)
- 1623 - Maria Petyt, Vlaams mystica en schrijfster († 1677)
- 1735 - Paul Revere, Amerikaans patriot († 1818)
- 1846 - Nikola Pašić, Servisch premier († 1926)
- 1879 - E.M. Forster, schrijver († 1970)
- 1881 - Carry van Bruggen) Nederlands schrijfster († 1932)
- 1895 - J. Edgar Hoover, Amerikaans hoofd van de FBI († 1970)
- 1899 - Jack Beresford, Brits roeier en olympisch kampioen († 1977)
- 1900 - Huub van Doorne, Nederlands industrieel
- 1901 - Sempo Sugihara, Japans diplomaat en consul in Litouwen († 1986)
- 1901 - Wittewaall van Stoetwegen, Nederlands politica (CHU) († 1986)
- 1909 - Barry Goldwater, Amerikaans politicus († 1998)
- 1910 - Bernard Drukker, Nederlands organist en componist
- 1912 - Dana Andrews, actrice († 1992)
- 1912 - Kim Philby, Brits dubbelspion († 1988)
- 1915 - Franck Pourcel, Frans orkestleider
- 1919 - J.D. Salinger, Amerikaans schrijver
- 1920 - Elisabeth Andersen, Nederlands actrice
- 1925 - Idi Amin, Oegendees president-dictator († 2003)
- 1925 - Mario Merz, Italiaans beeldhouwer
- 1930 - Jafaar Mohammed Numeiri, Soedanees militair en president
- 1938 - Frans Weisz, Nederlands filmmaker
- 1943 - Charles Schwietert, Nederlands journalist
- 1944 - Omar Hasan Ahmad al-Bashir, Soedanees militair en president
- 1945 - Jacky Ickx, Belgisch autocoureur
- 1947 - Peter Lankhorst, Nederlands politicus (PPR, GroenLinks)
- 1947 - Josée Ruiter, Nederlands actrice
- 1953 - Alpha Blondy, Ivoriaans reggaezanger
- 1961 - Maurits Hendriks, Nederlands hockeycoach
- 1962 - Nico Rienks, Nederlands roeier
- 1963 - René Eijer, Nederlands voetballer
- 1966 - Nikolaj Guljajev, Russisch schaatser
- 1970 - Tristan Hoffman, Nederlands wielrenner
- 1973 - Danny Lloyd, Amerikaans kinderster, bekend als het jongetje uit The Shining
- 1982 - Sebastián Pardo, Chileens voetballer

Overleden

- 138 - Aelius (36), oorspronkelijke opvolger van keizer Hadrianus
- 1515 - Lodewijk XII (52), koning van Frankrijk
- 1679 - Jan Steen (ong. 53), Nederlands schilder
- 1748 - Johan Bernoulli (80), Zwitsers wiskundige
- 1766 - James Edward Stuart (77), Brits troonpretendent
- 1894 - Heinrich Hertz (36), Duits natuurkundige
- 1953 - Hank Williams (29), Amerikaans zanger
- 1972 - Maurice Chevalier (83), Frans chansonnier, cabaretier en filmacteur
- 1980 - Pietro Nenni (88), Italiaans socialistisch politicus
- 1994 - Cesar Romero (86), acteur
- 1994 - Werner Schwab (35), Oostenrijks toneelkunstenaar
- 1998 - Alfred Lagarde (50), Nederlands diskjockey
- 2000 - Arthur Lehning (100), Nederlands schrijver
- 2005 - Shirley Chisholm (80), Amerikaans federaal parlementslid, de eerste vrouw van Afrikaans-Amerikaanse herkomst
- 2005 - Willem Scholten (77), Nederlands politicus

Viering/herdenking

- Nieuwjaarsdag
- Rooms-katholieke Kerk - Feest van de Moeder Gods (octaafdag van Kerstmis)
- Cuba - Bevrijdingsdag
- Haïti - Onafhankelijkheidsdag (1804)
- Kameroen - Onafhankelijkheidsdag (1960)
- Soedan - Onafhankelijkheidsdag (1956)
- West-Samoa - Onafhankelijkheidsdag (1962) ja:1月1日 ko:1월 1일 ms:1 Januari simple:January 1 th:1 มกราคม

Soedan

Soedan (ook wel Sudan) is het grootste land van Afrika. Het grenst aan Egypte en Libië in het noorden, Tsjaad en de Centraal-Afrikaanse Republiek in het westen, Congo-Kinshasa, Oeganda en Kenia in het zuiden, Ethiopië en Eritrea in het oosten, en de Rode Zee in het noordoosten.

Geografie

Rode Zee Soedan wordt van zuid naar noord doorsneden door de rivier de Nijl, de Witte Nijl en de Blauwe Nijl. In de hoofdstad Khartoem vloeien de Witte Nijl en de Blauwe Nijl samen in de eigenlijke Nijl, die daarvandaan verder stroomt via Egypte naar de Middellandse Zee. Soedan valt grofweg in twee geografische eenheden te verdelen:
- In het noorden en midden van Soedan bevinden zich, van noord naar zuid, de oostelijke uitlopers van de Sahara (woestijn), de oostelijke uitlopers van de Sahel (woestijnsteppe) en de De Soedan (grassteppe). Deze droge gebieden worden doorsneden door de Witte Nijl, De Blauwe Nijl en de Nijl. Langs deze rivieren bevinden zich de vruchtbaarste gebieden van het land en hier bevindt zich dan ook de grootste bevolkingsconcentratie. Hier bevinden zich ook de Arabieren, die sinds de onafhankelijkheid de macht hebben in Soedan. De islam is hier de overheersende religie en het noorden wordt daarom ook gerekend tot de islamitische wereld.
- In het zuiden van Soedan bevindt zich in hoofdzaak een vochtige savanne, met in het midden het uitgestrekte Soeddmoeras. Onder dit moeras bevinden zich de grootste olievoorraden van Soedan. De bevolking in het zuiden, in tegenstelling tot het noorden, behoort in etniciteit en religie tot zwart Afrika. Er worden hier talen gesproken die verwant zijn aan die van Kenia en Oeganda. Als religie kent men hier een mengeling van traditionele godsdiensten en het christendom. Economisch is het zuiden veel slechter ontwikkeld dan het noorden. Soedan is lid van de Arabische Liga.

Bestuurlijke indeling

Soedan werd in 1972 ingedeeld in 9 verschillende regio's (mudiriyas); 6 Noordelijke en 3 Zuidelijke. Noordelijke:
- Ash Shamallyah (Noord; lag voor een klein deel in Egypte)
- Ash Sharqlyah (Oost)
- Al Awsat (Centraal)
- Darfoer
- Khartoem
- Kordofan Zuidelijke:
- Bahr El Ghazal
- Equatoria
- Upper Nile Deze 9 regio's zijn na een aantal hervormingen in 1994 hervormd tot 26 staten (wilayat): A'ali an Nil, Al Bahr al Ahmar, Al Buhayrat, Al Jazirah, Sudan, Al Khartum, Al Qadarif, Al Wahdah, An Nil al Abyad, An Nil al Azraq, Ash Shamaliyah, Bahr al Jabal, Gharb al Istiwa'iyah, Gharb Bahr al Ghazal, Gharb Darfur, Gharb Kurdufan, Janub Darfur, Janub Kurdufan, Junqali, Kassala, Nahr an Nil, Shamal Bahr al Ghazal, Shamal Darfur, Shamal Kurdufan, Sharq al Istiwa'iyah, Sinnar en Warab.

Geschiedenis

1898-heden

In 1898 wisten de Britten (onder Lord Kitchener) de Soedanese Mahdi-staat te koloniseren en een einde te maken aan het bewind van de (sjiitische) Mohammed Ahmad ibn Abd Allah. Deze had zich tot Mahdi of 'verlosser' verklaard. In 1899 sloten het Verenigd Koninkrijk en Egypte, dat praktisch door de Britten bestuurd werd, een verdrag. Besloten werd dat de twee landen Soedan gezamenlijk zouden besturen. Soedan heette sindsdien Anglo-Egyptisch Soedan (1899-1956). Het is niet verwonderlijk dat het vooral de Britten waren die de scepter zwaaiden in Soedan. Reeds in de jaren dertig van de twintigste eeuw ontstonden er twee varianten van het Soedanese nationalisme. De eerste groep streefde een onafhankelijk Soedan onder de Egyptische kroon na (Egypte was tot 1952 een koninkrijk), terwijl de tweede groep de banden met Egypte wilde verbreken. In 1952 verleenden de Engelsen en de Egyptenaren Soedan een zekere mate van autonomie en stelden de Soedanese onafhankelijkheid in het vooruitzicht. Premier werd Sayyid Abdel Rahman al-Mahdi van de islamitisch-democratische UMMA Partij, een afstammeling van de vorige Mahdi. President Mohammed Naguib van Egypte, die zelf half-Soedanees was, hoopte dat de Soedanezen na de onafhankelijkheid zouden kiezen voor een unie met Egypte. Het liep echter anders. Premier Ismail al-Azhari van de NUP (Nationale Uniepartij; federalistisch), premier sinds 1954, riep op 1 januari 1956 de onafhankelijkheid uit van de Republiek Soedan. Als collectief staatshoofd werd een Soevereiniteitsraad ingesteld. De regering (een coalitie van de UMMA, de NUP en de conservatieve Socialistische Republikeinse Partij) bleek niet degelijk genoeg om het land te besturen. Het christelijke en animistische (natuurgodsdienstige) Zuiden kwam reeds in 1954 in opstand tegen de (overheersend) Arabische (Noordelijke) regering in Khartoem. Deze toestand leidde tot de staatsgreep van 1958 door generaal Ibrahim Abboud. Abboud werd president en trachtte (overigens zonder succes) de zuidelijke opstand te breken. In 1964 gaf de regering het bestuur in handen van de burgerlijke partijen. De linkse Sirr al-Khatim al-Khalifah werd president en sinds 1966 was Sadig al-Mahdi (afstammeling van de negentiende eeuwse Mahdi) premier. Weer bleek het parlementaire stelsel niet bij machte de orde en de rust in Soedan te herstellen. Ontevredenheid over het functioneren van de democratie en over het centralisme van de regerende UMMA Partij van Sadiq al-Mahdi, leidde op 25 mei 1969 tot een staatsgreep onder leiding van kolonel Jafaar Mohammed Numeiri. De activiteiten van de politieke partijen werden verboden en er werd een Revolutionaire Commandoraad opgericht waarvan de meeste leden linkse sympathieën hadden. Ook in het kabinet zaten veel linkse figuren. Numeiri nam het voorzitterschap van de Revolutionaire Commando Raad op zich. Soedan heette voortaan de Democratische Republiek Soedan. De nieuwe regering knoopte goede betrekkingen aan met de Oostblok-landen en de Sovjet-Unie, maar ook met de Arabische Staten. Op 19 juli 1971 pleegde de communistisch gezinde generaal Babiker al-Nur Osman - een lid van de Revolutionaire Commandoraad - een staatsgreep en installeerde een communistisch georiënteerde regeringsraad. Numeiri werd door de coupplegers gevangengezet, maar wist spoedig te ontsnappen en met hulp van loyale legereenheden wist hij de coupplegers uit Khartoem te verdrijven (22 juli 1971). Deze couppoging gaf Numeiri de gelegenheid om de communistische sympathisanten uit de regering te ontslaan en de Soedanese Communistische Partij (SCP) te verbieden. Numeiri liet een nieuwe grondwet opstellen, om de oude te vervangen. Volgens de grondwet was Soedan een democratische republiek met een voor zeven jaar gekozen president (die telkens herkozen kon worden), de islam als staatsgodsdienst en de in 1972 door Numeiri opgerichte Soedanese Socialistische Unie (SSU) als enige toegestane partij. In het politburo van de SSU (waarvan Numeiri de voorzitter was) nam Numeiri de voornaamste religieuze leiders (waaronder Sadiq al-Mahdi) en enkele zuiderlingen op. Numeiri voerde sindsdien een politiek van verzoening met het zuiden, dat een grote mate van autonomie verkreeg en een op islamitische landen gericht buitenlands beleid. Pogingen van Numeiri, Gaddaffi (Libië) en Sadat (Egypte) om tot een Arabische Unie te komen, mislukten evenwel. De buitenlandse politiek van Numeiri was er ook één van toenadering tot het westen en in het speciaal tot de Verenigde Staten van Amerika. Soedan werd in de jaren zeventig en tachtig economisch en militair steeds afhankelijker van de VS. Numeiri was één van de weinige Arabische leiders die de Egyptische politiek van toenadering tot Israël steunde. Numeiri werd daarom ook een goede vriend en bondgenoot van de Egyptische president Sadat. Vanaf het einde van de jaren zeventig kreeg het regime van Numeiri een sterk islamitisch karakter. Leden van de (officieel verboden) UMMA Partij en de NUP kregen meer zeggenschap binnen de Soedanese Socialistische Unie. Hasan al-Turabi, een islamist, werd openbaar aanklager. Bij de verkiezingen van 1978 behaalden de 'onafhankelijken' (in feite de kandidaten van de voormalige politieke partijen) een verkiezingsoverwinning. In 1983 werd de Sjaria, de islamitische wet, ingevoerd. Dit stuitte op weerstand van het christelijke en animistische zuiden, maar ook op dat van het reformistisch-islamitische Republikeinse Broederschap (RBH). President Numeiri liet zich steeds meer adviseren door geestelijk leiders en traditionele sjeiks. De (officieel illegale) Moslimse Broederschap (MBH), waarbinnen zich naast democraten, ook fundamentalisten bevonden, werd de voornaamste bondgenoot van Numeiri's islamitische politiek. In januari 1985 werd de leider van de RBH gearresteerd en berecht wegens zijn kritiek op de Sjaria-interpretatie van het regime. In 1983 nam Numeiri de titel Imam aan. Tegelijkertijd nam hij echter maatregelen tegen zijn voornaamste bondgenoot, de MBH, die naar de mening van Numeiri te veel invloed had gekregen. Deze openlijke aanval op de MBH zorgde voor toenemende onrust en in 1984 werd Soedan geteisterd door stakingen uit onvrede over het dictatoriale regime van president Numeiri. Toen Numeiri in april 1985 terugkeerde van een bezoek aan de VS, pleegden officieren o.l.v. generaal Abdel Rahman Mohammed Siwar al-Dahab een staatsgreep. De SSU werd verboden en Numeiri ging in ballingschap in Egypte. De nieuwe regering richtte de Voorlopige Militaire Raad op met Siwar al-Dahab als voorzitter. Hoewel de coup een zuiver militaire aangelegenheid was, werd zij gesteund door een politiek platform dat bestond uit de Moslimse Broederschap, het Republikeinse Broederschap, de Socialistische Partij, de Democratische Unie Partij de Baath-partij, de UMMA en de NUP, de Soedanese Communistische Partij en het nieuwe Nationaal Islamitisch Front (NIF). In mei 1986 werd Ahmad Ali al-Mirghani van de Democratische Unie Partij (DUP) president. De gematigde Mahdi-leider Sadiq alMahdi werd opnieuw premier. In 1988 werd een akkoord bereikt met de Zuid-Soedanese onafhankelijkheidsbeweging (SPLM). Dit korte democratische experiment kwam echter 30 juni 1989 abrupt tot een einde toen het leger een coup pleegde en een einde maakte an het bewind van Sadiq al-Mahdi, die gevangengezet werd. Er kwam een vijftienkoppige Revolutionaire Commando Raad voor de Nationale Redding (sinds 1993 gewoon Revolutionaire Commando Raad geheten). Voorzitter van de Raad werd generaal Omar Hasan Ahmed al-Bashir, die tevens president van de republiek werd en opperbevelhebber van het leger. De post van premier werd opgeheven, waardoor vrijwel alle macht in handen van de Revolutionaire Commando Raad kwam. Politieke partijen werden niet verboden, maar het werd hun niet toegestaan om mee te doen aan verkiezingen. Onder president al-Bashir nam niet alleen de rol van het leger toe, maar ook die van de islamitische NIF. De NIF - men mag zelf beoordelen of deze organisatie fundamentalistisch is - was actief betrokken bij de coup en voorstander van de invoering van de Sjaria. De Sjaria was reeds onder president Numeiri ingevoerd, maar nooit in zijn geheel. Bovendien was de uitvoering van de Sjaria in Zuid-Soedan door premier al-Mahdi in 1988 opgeschort in het kader van de onderhandelingen met de SPLM. Toch waren de betrekkingen tussen de Revolutionaire Commando Raad en het NIF in begin nog niet zo hecht. Toch zocht president al-Bashir in de loop van 1990 contact met de NIF, wat het begin van haar machtsinvloed op het staatsbestel werd. In 1991 werd de Sjaria opnieuw van kracht, behalve in Zuid-Soedan. NIF_voorzitter Hasan al-Turabi, de voormalige algemeen aanklager onder Numeiri (hij is overigens ook familie van Sadiq al-Mahdi en afstammeling van een andere Mahdi dan de negentiende eeuwse Mahdi), werd één van de sleutelfiguren van het nieuwe regime, ofschoon hij tot 1996 niet eens tot de regering behoorde. In 1992, na de oprichting van een parlement (Nationale Assemblée), werden alle parlementszetels gevuld met leden van de Nationaal Democratische Alliantie (NDA). In werkelijkheid waren/zijn bijna alle leden van de NDA aanhangers en/of leden van het NIF. De burgeroorlog in het zuiden ging gewoon door (sindsdien ook voorgesteld als een jihad). De SPLM en Sadiq al-Mahdi (inmiddels vrijgelaten) probeerden in 1993 gezamenlijk een staatsgreep te plegen, die echter stuk liep. Hierna verhevigde de burgeroorlog zich en bereikte daarna een piek. (Zie voorts, hieronder; Conflict in Darfoer)

Burgeroorlog in Zuid-Soedan van 1954 tot 2005

De tegenstellingen tussen het noorden en het zuiden zijn dus groot te noemen. Dit wordt nog eens verergerd door de al sinds 1954 woedende burgeroorlog (met een pauze van 1972 tot 1983), tussen het autoritair Islamitische bewind in het noorden en verschillende rebellenlegers in het zuiden. Volgens Amnesty International [http://www.amnesty.nl/landeninfo/lan_soed.shtml] zijn tijdens de burgeroorlog continu, op grote schaal, mensenrechten geschonden. De strijd om de nieuwe olievelden in het zuiden heeft dit verergerd. Sinds juli 2002 is er, onder internationale druk, geprobeerd een vredesregeling te treffen. Op 9 januari 2005 hebben de twee belangrijkste strijdende partijen, de SPLA en de regering in Khartoem een vredesovereenkomst getekend.Dit akkoord staat bekend als "the Comprehensive Peace Agreement"(CPA). Het akkoord bestaat uit 6 protokollen: #Machakos Protocol, 20 Juli, 2002; #Agreement on Security Arrangements During the Interim Period, 25 September, 2003; #the Agreement on Wealth Sharing During the Pre-Interim and Interim Period, 7 Januari, 2004, #Protocol Between the Government of Sudan and the Sudan People’s Liberation Movement on Power Sharing, 26 mei, 2004, #Protocol Between the Government of Sudan and the Sudan People’s Liberation Movement on the Resolution of Conflict In Southern Kordofan/Nuba Mountains and Blue Nile States, 26 Mei, 2004; #Protocol Between the Government of Sudan and the Sudan People's Liberation Movement on the Resolution of the Conflict in Abyei Area, 26 Mei 2004; Binnen drie jaar dienen er verkiezingen gehouden te worden en na 6 jaar heeft er een referendum plaats waarbij de bevolking van Zuid Soedan zich mag uitspreken of Zuid Soedan als een onafhankelijk staat, of als deel van Soedan wil voortbestaan.

Burgeroorlog in de regio Darfoer van 2003 tot heden

In de regio Darfoer kwam men na het staakt het vuren in Zuid-Soedan in opstand tegen de centrale regering. Dit heeft tot een burgeroorlog geleid waarbij sprake is van etnische zuiveringen en genocide. Zie Conflict in Darfoer. De huidige president is Omar Hasan Ahmad al-Bashir.

Zie ook

- Monumenten op de Werelderfgoedlijst Categorie:Land Categorie:Soedan ja:スーダン ko:수단 ms:Sudan simple:Sudan th:ประเทศซูดาน zh-min-nan:Sudan

Egypte

| |- | |{{{{

5 januari

Gebeurtenissen

- Media
- 1956 - Eerste NTS journaal op de Nederlandse televisie. Onderwerpen: hardnekkige gladheid, interview met Caroline, de dochter van schaakkampioen Max Euwe en jonge stieren door de straten van Pamplona.
- 1989 - De eerste uitzending van het tv-spelletje Lingo. Presentator is Robert ten Brink.
- Oorlog
- 1477 - Slag bij Nancy, waarbij Karel de Stoute sneuvelt.
- Politiek
- 1950 - Voormalig Belgisch Kamerlid Ward Hermans wordt wegens zijn houding in WO II tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld.
- Sport
- 1935 - Nederlandse ijshockeyploeg speelt in Amsterdam zijn allereerste interland uit de geschiedenis. Tegenstander is België, dat met 4-0 wint.
- Wetenschap en Technologie
- 1896 - In de Wiener Presse verschijnt het eerste, publieke artikel over de door Wilhelm Röntgen ontdekte röntgenstraling
- 2005 - De mummie van Toetanchamon wordt in een CT-scanner gestoken. Hiermee wordt de doodsoorzaak van de farao ontdekt.

Geboren

- 1767 - Jean-Baptiste Say, Frans econoom ((† 1832)
- 1814 - Melchor Ocampo, Mexicaans staatsman († 1861)
- 1855 - King Camp Gillette, Amerikaans uitvinder van het scheermesje († 1932)
- 1876 - Konrad Adenauer, Duits kanselier van 1949 tot 1963 († 1967)
- 1891 - Johan Boskamp, Nederlands acteur († 1976)
- 1928 - Ali Bhutto, Pakistaans politicus († 1979)
- 1931 - Robert Duvall, Amerikaans acteur
- 1932 - Umberto Eco, schrijver
- 1934 - Eddy Pieters Graafland, Nederlands voetbalkeeper
- 1938 - Juan Carlos I, Koning van Spanje
- 1943 - Ignace van Swieten, Nederlands voetbalscheidsrechter († 2005)
- 1946 - Diane Keaton, Amerikaans actrice
- 1947 - Ted Lange, acteur
- 1953 - Pamela Sue Martin, Amerikaans actrice
- 1955 - Ella Kalsbeek, Nederlands politica
- 1969 - Marilyn Manson, Amerikaans zanger
- 1982 - Janica Kostelić, Kroatisch skister

Overleden

- 1477 - Karel de Stoute (43), hertog van Bourgondië
- 1589 - Catharina de' Medici (69), koningin van Frankrijk
- 1901 - Karel Alexander (82), groothertog van Saksen-Weimar-Eisenach
- 1910 - Léon Walras (75), Frans econoom
- 1933 - Calvin Coolidge (60), 30ste president van de Verenigde Staten
- 1961 - Cor Zegger (63), Nederlands zwemmer
- 1979 - Charles Mingus (56), Amerikaans jazzmusicus
- 2000 - Bernhard Wicki (80), Oostenrijks regisseur en acteur
- 2004 - Toos Goorhuis-Tjalsma (88), Nederlands (mede-)bedenkster van het Pieterpad

Viering/herdenking

- rooms-katholieke kalender:
- de heilige Gerlachus van Houthem ja:1月5日 ko:1월 5일 simple:January 5 th:5 มกราคม

NOS-Journaal

Het NOS-Journaal is de dagelijkse nieuwsrubriek van de NOS.

Geschiedenis

Het eerste televisie-journaal werd op 5 januari 1956 uitgezonden als NTS-journaal, naar de NTS, de voorloper van de NOS. De eerste uitzendingen waren driemaal per week, duurden een kwartier en kenden geen presentator. Coen van Hoewijk was pas een jaar na de oprichting de eerste journaallezer die in beeld verscheen. In 1965 volgde de eerste vrouwelijk presentator, Eugenie Herlaar. Tegenwoordig zijn er 3 grotere (15-25 minuten) uitzendingen per dag, plus een aantal kleinere uitzendingen (5 minuten). Sinds 2004 is er op werkdagen overdag elk uur een uitzending. Speciaal voor de jeugd werd in 1981 het Jeugdjournaal opgericht. Een cadeautje van het Journaal aan haar jeugdige kijkers, vanwege het 25-jarig jubileum van de nieuwsrubriek. In 1989 kreeg het Journaal, tot dan toe het enige nieuwsprogramma op de Nederlandse televisie, concurrentie van het RTL Nieuws. In de begintijd had het Journaal vijf mensen in dienst. Tegenwoordig zijn dat er tientallen. Het Journaal heeft overigens alleen journalisten in dienst; de technici worden ingehuurd. Het NOS-Journaal is gehuisvest in het Videocentrum op het Mediapark in Hilversum. Sinds 2004 heeft het NOS-Journaal een eigen website.

Journaallezers

Bekende Journaallezers waren/zijn onder meer:
- Coen van Hoewijk (1959 - ?)
- Jan Gerritsen
- Pim Reyntjes
- Ed Lautenschlager
- Frits Thors (1965 - 1972)
- Eugenie Herlaar (1965 - 1969 en 1975 - 1976)
- Fred Emmer (1962 - 1988)
- Marga van Arnhem (1969 - ?)
- Eef Brouwers
- Joop van Zijl(? - 1996)
- Rien Huizing
- Noortje van Oostveen
- Elleke van Doorn(? - ?)
- Harmen Siezen (1974 - 2002)
- Maartje van Weegen (1984 - 1989)
- Noraly Beyer (1986 - )
- Pia Dijkstra (1988? - 2000)
- Henny Stoel (1988 - 2003)
- Gerard Arninkhof (1988? - )
- Paul Staudenmeijer
- Gijs Wanders (1989 - 2005)
- Michiel Bersenbrugge
- Debby Petter (1996 - 2002)
- Marga van Praag (1996 - 2002)
- Philip Freriks (1996 - )
- Sacha de Boer (1996 -)
- Jeroen Overbeek (1999 -)
- Iwris Kelly (2002-)
- Annette van Trigt (2002 - 2004)
- Astrid Kersseboom (1998-)
- Carolyn Lilipaly
- Aldith Hunkar (2004 -)
- Jeanet Schuurman (1986 -)
- Rik van de Westelaken

Hoofdredactie

De hoofdredactie van het NOS Journaal, dat vanaf november 2005 ook de scepter zwaait over andere nieuwsprogramma's van de NOS, bestaat uit zeven leden:
- Hans Laroes (hoofdredacteur)
- Diederik Bonarius
- Marcel Gelauff
- René Went
- Bernadette Slotboom
- Peter Kloosterhuis
- Jan Mom

Externe links

- [http://www.nosjournaal.nl Officiële website van het NOS-Journaal]
- [http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2005/5/13/chat_hoofdredactie.html Verslag van de chat met de hoofdredactie]
- [http://www.omroep.nl/themakanaal/player/nosjournaal24.html?bbview=1 Livestream Journaal 24] (Windows Media Player)
- [http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2005/8/4/040805_wikipedia.html Wikipedia in het NOS journaal] Categorie:Actualiteitenrubriek

Televisieprogramma

Een televisieprogramma is het onderwerp van een uitzending op televisie. Dit kan een eenmalige of een (regelmatig) terugkerende uitzending zijn. Een televisieserie is een voorbeeld van dat laatste. Een televisieserie is meestal fictie en wordt geschreven door scriptschrijvers. Een televisieserie bestaat meestal uit meerdere seizoenen, met vaak een rode draad door de afleveringen heen en meestal met dezelfde hoofdrolspelers. Aan het einde van een seizoen wordt vaak geëindigd met een cliffhanger. Er zijn verschillende soorten televisieprogramma's, binnen deze soorten bestaan nog onverdelingen vb de verschillende soorten quizen, in het (Engelse) televisiejargon worden dit formats genoemd. Enkele voorbeelden zijn:
- Actualiteitenrubriek (bijvoorbeeld Netwerk, Nova, Terzake, Twee Vandaag)
- Documentaire
- Drama (bijvoorbeeld Westenwind, Stille Waters)
- Infomercial (een samentrekking van het woord informatie en commercial)
- Komedie (onder andere Sitcom, bijvoorbeeld Friends)
- Miniserie (een lang verhaal of film die in stukken is geknipt, bijvoorbeeld Band of Brothers)
- Soapserie (bijvoorbeeld GTST, Thuis)
- Praatprogramma (bijvoorbeeld B&W of De Zevende Dag)
- Tekenfilm (bijvoorbeeld Bugs Bunny)
- Kinderprogramma (bijvoorbeeld Bassie en Adriaan)
- Quiz (bijvoorbeeld Eén van de acht, Blokken)

Zie ook

- geschiedenis van de televisie
- lijst van televisieprogramma's
- lijst van televisieprogramma's naar genre
- format
- horizontaal programmeren Categorie:Televisie ja:テレビ番組

Max Euwe

__NOTOC__ Machgielis ('Max') Euwe (20 mei 1901 – 26 november 1981) was de eerste Nederlandse wereldkampioen schaken. Max Euwe heeft zich bijzonder verdienstelijk gemaakt voor de schaaksport en was president van de FIDE tijdens de match Spassky-Fischer. Tevens was hij een verwoed schaakschrijver: hij schreef talloze leerboeken, waaronder de internationaal bekende Theorie der Schaakopeningen en de 'losbladige'.

1901-1934

Euwe werd geboren in Amsterdam. Toen hij vier jaar oud was, leerden zijn ouders hem schaken. Vanaf ongeveer 1919 was hij één van de sterkste schakers van Nederland. Euwe studeerde in Amsterdam wiskunde vanaf 1918. De studie heeft hij korte tijd onderbroken om meer tijd aan het schaken te kunnen besteden. In november 1923 haalde Euwe toch zijn doctoraal in de wiskunde (cum laude). Hij werd wiskundeleraar. Aanvankelijk was Euwe waarnemer, daarna was hij gedurende twee jaar in Rotterdam wiskundeleraar aan een HBS, en vervolgens wiskundeleraar aan een meisjeslyceum in Amsterdam. In 1926 promoveerde hij bij L.E.J. Brouwer, opnieuw cum laude, op een proefschrift met de titel Differentiaalvarianten van twee covariante-vectorvelden met vier veranderlijken. In 1929 publiceerde hij een speltheoretische verhandeling over schaken vanuit een intuitionistisch perspectief. De titel was Mengentheoretische Betrachtungen über das Schachspiel. intuitionistisch Euwe was van 1921 tot 1935 ononderbroken Nederlands schaakkampioen, en heeft ook bijzonder veel voor het Nederlandse schaken gedaan. In 1928 werd hij in Den Haag voor het eerst wereldkampioen door het Amateur Wereldkampioenschap Schaken te winnen. 1930 en 1934 was Max Euwe winnaar van het grote schaaktoernooi te Hastings.

Euwe wordt wereldkampioen

In 1935 deed hij mee met het wereldkampioenschap schaken en won op 15 december 1935 na 80 dagen, 30 partijen en 13 steden van de regerend wereldkampioen Alexander Aljechin. De beroemdste partij uit deze tweekamp is de 26e, die bekend staat als de Parel van Zandvoort. Parel van Zandvoort De wereldtitel van Euwe maakte nationaal veel enthousiasme voor het schaken los. Vele Nederlandse schaakclubs hebben als oprichtingsjaar 1935. Euwe verloor de titel in 1937 weer aan Aljechin. Er zijn overigens schakers die na analyse van de partijen tot de conclusie zijn gekomen dat hij in 1935 eigenlijk minder sterk was dan Aljechin, en in 1937 eigenlijk juist beter speelde.

Euwe als schrijver

Euwe stond bekend als een schaker met een grote en gedegen openingskennis. Hij heeft vele schaakboeken geschreven, waaronder een serie over de opening, de serie Praktische Schaaklessen en het boek Oordeel en Plan. Deze boeken zijn op grote schaal vertaald. Misschien wel het bekendste boek bij leken is echter Oom Jan leert zijn neefje schaken, dat voor zeer velen de eerste kennismaking met het spel is geweest.

Hoogleraar

Hij werkte daarnaast veel aan zijn lichamelijke conditie en was amateurbokser. Na 1950 wijdde Euwe zich weer meer aan de wiskunde en de opkomende informatica. In 1964 werd hij benoemd tot buitengewoon hoogleraar in de methodologie van de automatische informatieverwerking aan de Nederlandse Economische Hogeschool te Rotterdam en tot gewoon hoogleraar aan de Katholieke Hogeschool te Tilburg.

Latere leven: president FIDE

Van 1970 tot 1980 was Euwe president van de wereldschaakbond FIDE. Hij had een belangrijke rol bij de totstandkoming van de match om de wereldtitel Spassky - Fischer in 1972 te Reykjavik. Euwe overleed op 80-jarige leeftijd te Amsterdam. Hij was gehuwd met Carolina Elisabeth Bergman. Uit dit huwelijk werden 3 dochters geboren, onder wie Caroline Euwe.

Herinneringstekens

Caroline Euwe Caroline Euwe Naar Max Euwe is een prijs genoemd - de Euwe-ring. In 2001 verscheen een blokje van twee postzegels met een beeltenis van Euwe. Naast Nederlanse postzegels zijn er ook postzegels met zijn beeltenis in Mongolië, Joegoslavië verschenen. In 1982 werd te Amsterdam het Max Euwe Centrum opgericht. Naar Euwe is in Amsterdam ook een plein genoemd. Op 7 mei 2004 werd op dit plein een standbeeld van Euwe onthuld. Het is vervaardigd door beeldend kunstenares José Fijnaut en is een initiatief van de ondernemersvereniging Max Euweplein.

Simbase

In de schaakdatabank Simbase staan 1.697 partijen (peildatum maart 2004) die door Max Euwe gespeeld zijn: hij won 694 partijen, hij verloor 459 partijen en er werden 544 partijen remise. Zijn winstpercentage is 56.

Externe links

- [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn4/euwe Nederlandstalige biografie]
- [http://www.maxeuwe.nl Max Euwe stichting]
- [http://members.chello.nl/j.vanderkooij1/individual.htm Individuele resultaten] Euwe, Max Euwe, Max

2 maart

Gebeurtenissen

- Algemeen
- 2005 - Noord-Nederland wordt getroffen door zware sneeuwval. In Drenthe, Groningen en de kop van Noord-Holland valt meer dan 20 centimeter sneeuw, in Friesland tot meer dan 50 cm.
- Politiek
- 1796 - Napoleon wordt benoemd tot opperbevelhebber van het Franse leger.
- 1917 - Gedwongen aftreden van Tsaar Nicolaas II.
- 1935 - Koning Rama VII van Thailand treedt af ten gunste van zijn zoon Rama VIII.
- 1956 - Marokko wordt onafhankelijk.
- Sport
- 1934 - Peter Fick verbetert in New Haven het wereldrecord op de 100 meter vrije slag tot 56,8. Het oude record (57,4) stond sinds 17 februari 1924 op naam van zijn Amerikaanse landgenoot en collega-zwemmer Johnny Weismuller.
- Wetenschap en Technologie
- 1818 - Ontdekking van de grafkamer van de piramide van Chephren door Giovanni Battista Belzoni
- 1908 - Eerste driedimensionale foto's van Gabriel Lippmann
- 1966 - Eerste niertransplantatie in Nederland (Academisch ziekenhuis Leiden).
- 1969 - Eerste vlucht van de Concorde.
- 1972 - Lancering van de ruimtesonde Pioneer 10.
- 1978 - De Tsjech Vladimir Remek is de eerste niet-Russische en niet-Amerikaanse ruimtevaarder.

Geboren

- 1820 - Multatuli, Nederlands schrijver
- 1824 - Bedrich Smetana, Tsjechisch componist
- 1876 - Pius XII, paus
- 1898 - Leonard Roggeveen, Nederlands onderwijzer, kinderboekenschrijver en -illustrator
- 1900 - Kurt Weill, Duits-Amerikaans componist
- 1902 - Willem Santema, Nederlands verzetsstrijder († 1944)
- 1906 - Jan Ankerman, Nederlands hockeyer († 1942)
- 1913 - Godfried Bomans, Nederlands schrijver
- 1916 - Anne Vondeling, Fries politicus, minister en voorzitter van de Tweede Kamer
- 1927 - Roger Walkowiak, Frans wielrenner, winnaar Tour de France (1956)
- 1931 - Michail Gorbatsjov, Russisch leider van de Sovjet-Unie
- 1937 - Abdelaziz Bouteflika, Algerijns president
- 1940 - Lothar de Maizière, (Oost-)Duits politicus
- 1942 - Lou Reed, Amerikaans zanger en liedjesschrijver
- 1942 - John Irving, Amerikaans schrijver
- 1943 - Tony Meehan, Britse drummer en mede oprichter van The Shadows († 2005)
- 1948 - Rory Gallagher, Iers gitarist
- 1949 - Gates McFadden, Amerikaans actrice
- 1950 - Karen Carpenter, Amerikaans zangeres
- 1956 - Mark Evans, bassist van de rock-band AC/DC
- 1959 - Eduardo Rodríguez, Boliviaans president
- 1962 - Jon Bon Jovi, Amerikaans zanger en acteur, voorman van de rock-band Bon Jovi
- 1968 - Daniel Craig, Engels acteur
- 1970 - Wibi Soerjadi, Nederlands concertpianist
- 1972 - Michael Buskermolen, Nederlands voetballer
- 1973 - Max van Heeswijk, Nederlands wielrenner
- 1977 - Chris Martin, Brits zanger van de band Coldplay
- 1981 - Bryce Dallas Howard, Amerikaans actrice

Overleden

- 855 - Lotharius I (60), keizer van het westen
- 1127 - Karel de Goede (ong. 45), graaf van Vlaanderen
- 1895 - Berthe Morisot (54), Frans impressionistisch kunstschilder.
- 1930 - D.H. Lawrence, Engels schrijver
- 1939 - Howard Carter (64), Engels archeoloog
- 1991 - Serge Gainsbourg (62), Frans zanger
- 1994 - Walter Lantz (94), Amerikaans tekenfilmer (Woody Woodpecker)
- 1999 - Dusty Springfield (59), Amerikaans zangeres.
- 2005 - Richter Roegholt (79), Nederlands historicus

Viering/herdenking

365-dagenschema: 1 maart - 2 maart - 3 maart Decennia: Jaaroverzichten Jaarschema's per eeuw ja:3月2日 ko:3월 2일 ms:2 Mac simple:March 2 th:2 มีนาคม

19 maart

Gebeurtenissen

- Algemeen
- 1932 - Sydney Harbour Bridge opent
- Oorlog
- 1279 - Slag bij Yamen: ondergang van de Zuidelijke Song-dynastie. De Yuan-dynastie neemt de macht in China over.
- 1945 - Tweede Wereldoorlog: voor de kust van Japan wordt het Amerikaanse vliegdekschip USS Franklin geraakt door een bom. Achthonderd man personeel komt om, en het schip is zwaar beschadigd.
- 1945 - Tweede Wereldoorlog: Adolf Hitler geeft zijn "Nero Decreet" uit waarin staat dat alle industrieën, militaire installaties, winkels, transportfaciliteiten en communicatielijnen in Duitsland moeten worden vernietigd.
- 1982 - Falklandoorlog: Argentijnen komen aan op South Georgia, een voorbode voor de oorlog.
- 2002 - De Amerikaanse militaire Operatie Anaconda eindigt in Afghanistan (begon op 2 maart), na circa vijfhonderd Taliban en al Qaida vechters te hebben gedood. Er waren elf gesneuvelden in de geallieerde troepen.
- 2003 - De Golfoorlog (2003) begint. Door het tijdsverschil kan gesteld worden dat de oorlog begon om 0100 UTC 20 maart.
- Politiek
- 1823 - Agustín de Iturbide treedt af, Mexico wordt een republiek.
- 1946 - Frans-Guyana, Guadeloupe, Martinique en Réunion worden departementen van Frankrijk
- 1972 - India en Bangladesh tekenen een vriendschapsovereenkomst
- Sport
- 1956 - Bep van Klaveren bokst op 48-jarige leeftijd zijn laatste wedstrijd, die The Dutch Windmill wegens een oogblessure voortijdig moet afbreken.
- 2005 - Voor eigen publiek in Cardiff winnen de rugbyers van Wales het prestigieuze Zeslandentoernooi door Ierland in de afsluitende wedstrijd met 32-20 te verslaan.
- Wetenschap en Technologie
- 1687 - Ontdekkingsreiziger Robert Cavelier de La Salle wordt vermoord door zijn mannen tijdens de zoektocht naar de monding van de Mississippi
- 1918 - Het Amerikaanse Congres stelt de tijdzones vast, en keurt de zomertijd goed.
- 1958 - Het eerste Planetarium in Londen opent zijn deuren.

Geboren

- 1684 - Jean Astruc, Frans natuurkundige
- 1777 - Anton Reinhard Falck, Nederlands politicus († 1843)
- 1790 - John Tyler, tiende president van de Verenigde Staten
- 1797 - Johannes Bosscha Sr., Nederlands staatsman
- 1813 - David Livingstone, missionaris en ontdekkingsreiziger
- 1848 - Wyatt Earp, politieman, revolverheld
- 1849 - Alfred von Tirpitz, Duits Grootadmiraal
- 1864 - Charles Marion Russell, artiest
- 1865 - William Morton Wheeler, Amerikaans entomoloog, myrmecoloog, pionier in ethologie
- 1873 - Max Reger, componist († 1916)
- 1883 - Joseph Stilwell, Amerikaans generaal
- 1888 - Josef Albers, Duits kunstenaar († 1976)
- 1888 - Léon Scieur, Belgisch wielrenner, winnaar Tour de France (1921)
- 1890 - Ho Chi Minh, Noord-Vietnamees president
- 1894 - Joe Venuti, jazzviolist
- 1900 - Frédéric Joliot, natuurkundige en Nobelprijswinnaar (1935)
- 1905 - Albert Speer, Duits nazi-kopstuk († 1981)
- 1906 - Adolf Eichmann, Duits nazi-kopstuk
- 1909 - Louis Hayward, Zuid-Afrikaans acteur († 1985)
- 1916 - Irving Wallace, Amerikaans schrijver
- 1921 -